Conxuro da Queimada
A letra, a receita e a historia real do conxuro galego
Medianoite. O lume vólvese azul.
A letra do conxuro
O conxuro da queimada recítase en voz alta mentres arde, cando a chama se volve azul. Aquí o tes completo.
En galego
Mouchos, coruxas, sapos e bruxas.
Demos, trasnos e dianhos, espritos das nevoadas veigas.
Corvos, pintigas e meigas, feitizos das mencinheiras.
Pobres canhotas furadas, fogar dos vermes e alimanhas.
Lume das Santas Companhas, mal de ollo, negros meigallos, cheiro dos mortos, tronos e raios.
Oubeo do can, pregon da morte, foucinho do satiro e pe do coello.
Pecadora lingua da mala muller casada cun home vello.
Averno de Satan e Belcebu, lume dos cadavres ardentes, corpos mutilados dos indecentes, peidos dos infernales cus, muxido da mar embravescida.
Barriga inutil da muller solteira, falar dos gatos que andan a xaneira, guedella porra da cabra mal parida.
Con este fol levantarei as chamas deste lume que asemella ao do inferno, e fuxiran as bruxas acabalo das sas escobas, indose bañar na praia das areas gordas.
¡Oide, oide! os ruxidos que dan as que non poden deixar de queimarse no agoardente, quedando asi purificadas.
E cando este brebaxe baixe polas nosas gorxas, quedaremos libres dos males da nosa ialma e de todo embruxamento.
Forzas do ar, terra, mar e lume, a vos fago esta chamada: si e verdade que tendes mais poder que a humana xente, eiqui e agora, facede cos espritos dos amigos que estan fora, participen con nos desta queimada.
Texto de Mariano Marcos Abalo, escrito en Vigo en 1967.
Antes de prender, a mesa.
Que é a queimada
A queimada é augardente de bagazo galega queimada con azucre e a casca dun limón ou dunha laranxa. Hai casas onde lle botan uns grans de café e outras onde nin se lles ocorre. Prepárase de noite, nunha pota de barro, e sérvese quente en cuncas.
Ingredientes
Toca un ingrediente para velo sobre a mesa.
Prender e remover.
Como se fai a queimada
15-20 min de lume8 cuncasCociña galega
Fai falta unha pota de barro cocido e un cazo tamén de barro. Hainas feitas para a queimada, pero vale calquera que sexa de barro.
Toca un paso para velo na pota.
Hai quen colle o azucre do fondo, escórreo ben e quéntao no cazo. As dúas formas valen. O que importa é facelo amodo e moitas veces.
Mentres arde, a historia.
A historia real do conxuro
Moita xente cre que o conxuro é un feitizo celta de hai séculos. Ten autor, data e cidade.
c. 2000 a. C.
Idade do Bronce
Os petróglifos: combinacións circulares, coviñas, cervos e labirintos gravados no granito, como en Mogor e Campo Lameiro. Son uns dous mil anos anteriores aos castros e non teñen relación con eles.
s. VI a. C. - s. I d. C.
Os castros
O que hoxe se chama celta. Poboados en alto, casas redondas de granito e pedras labradas con rodas, trisqueis e sogueados. Que fosen celtas discútese entre os investigadores.
s. III-II a. C.
O ouro dos torques
O Torque de Burela, atopado en 1945, pesa 1.812 gramos de ouro de 23 quilates. Filigrana de fíos trenzados e remates con escocia. Está no Museo Provincial de Lugo.
s. XII-XIII
O alambique
Sen alambique non hai augardente, e chega cos árabes na Idade Media, igual que o azucre de cana. Por iso a queimada non pode ser celta. Explicouno Carlos Alonso del Real en 1972.
1865-1890
O mito celta
O Rexurdimento constrúe a Galicia celta. Murguía publica a súa Historia de Galicia en 1865 e Pondal fixa en 1890 o texto de Os Pinos, con Breogán, sacado dunha crónica irlandesa medieval.
1955-2001
A queimada de hoxe
Tito Freire fai en 1955 a pota de barro con patas. Mariano Marcos Abalo escribe o conxuro en Vigo en 1967, en 1974 engádelle Satán e Belcebú e en 2001 rexistra o texto ao seu nome.
A bebida é medieval
Tampouco a queimada é celta. En 1972 o catedrático de prehistoria da Universidade de Santiago Carlos Alonso del Real explicou por que. Sen alambique non hai augardente, e o alambique chegou cos árabes cara aos séculos XII ou XIII, igual que o azucre de cana. Así que, como moi cedo, a bebida é da Idade Media.
Nas aldeas a augardente tomábase sen queimar, para os catarros. A queimada como festa empezou a estenderse nos anos sesenta, e con ela as potas de barro co seu cazo e as súas cuncas, que aínda hoxe están enriba de moitos aparadores e ao pé de moitas lareiras.
Por que engancha
A idea é espantar as meigas e os malos espíritos e chamar os bos. Faise despois de cear, coa luz apagada e todos arredor da pota. Quen a prepara remove o lume e, cando a chama se pon azul, recita o conxuro en voz alta. Que o texto sexa de 1967 non lle quita nada, porque é o que se recita hoxe en case todas as queimadas.
Os motivos da pedra e do ouro
Toca un motivo para ver onde aparece.
O que rolda o lume.
As meigas e os seres do conxuro
O conxuro abre cunha lista de seres da noite galega, e detrás de cada un hai unha crenza popular. Estes son os que nomea a letra, co verso onde saen.
Mouchos e coruxas
Mouchos, coruxas, sapos e bruxas.
Na tradición galega a curuxa, coma as demais rapaces nocturnas, era ave de mal agoiro: se voaba ou grallaba preto dunha casa cun enfermo, anunciaba unha morte. Por iso lle chamaban paxaro da morte.
Sapos
Mouchos, coruxas, sapos e bruxas.
No rural tíñase o sapo por velenoso, e dicíase que a súa baba podía cegar. O Domingo de Ramos bendicíanse os campos dicindo: «Sapos e ratos, bruxas e meigas, fóra das miñas veigas».
Ver o versoMitos e lendas galegas sobre os anfibios e os réptiles, Wikipedia
Bruxas e meigas
Mouchos, coruxas, sapos e bruxas.
En galego úsanse a miúdo como sinónimos, pero o antropólogo Carmelo Lisón Tolosana sepáraas ao revés do que se adoita pensar: a meiga é a que fai o mal, e á bruxa acódese para desfacer os maleficios.
Trasnos e dianhos
Demos, trasnos e dianhos, espritos das nevoadas veigas.
O trasno é un demiño invisible e nocturno que explica as pequenas desgrazas da casa, como a louza rota ou as chaves que non aparecen. O diaño tense por trasteiro, nunca tan malo coma o demo.
Corvos
Corvos, pintigas e meigas, feitizos das mencinheiras.
O corvo era ave de mal agoiro pola súa plumaxe negra, por comer carniza e polo seu grallar. Velo no camiño ou preto da casa tíñase por mal presaxio.
Mencinheiras
Corvos, pintigas e meigas, feitizos das mencinheiras.
A menciñeira cura persoas ou gando sen ser médica nin veterinaria, sobre todo con plantas. Entre os males que trata están o mal de ollo e o meigallo.
Santas Companhas
Lume das Santas Companhas, mal de ollo, negros meigallos, cheiro dos mortos, tronos e raios.
A Santa Compaña é unha procesión de ánimas en pena. Segundo a crenza, encabézaa unha persoa viva cunha cruz e un caldeiro de auga bendita, e atopala era sinal de morte.
Mal de ollo e meigallos
Lume das Santas Companhas, mal de ollo, negros meigallos, cheiro dos mortos, tronos e raios.
O mal de ollo é o dano que podía facer a mirada de certas persoas, case sempre por envexa, e combatíase con amuletos como cornos, castañas bravas ou auga bendita. O meigallo é un feitizo, polo xeral daniño.
As noites do ano.
Cando se fai a queimada
Vale calquera noite do ano, pero hai datas nas que non falla.
- Noite de San Xoán, 23 de xuñoA noite das meigas e do lume que limpa.
- Samaín, 31 de outubroA noite de defuntos dos pobos gaélicos, recuperada en Galicia dende os anos 90 en Cedeira, con cabazas talladas.
- Magostos, en novembroAs festas da castaña.
- Fin de ano e festas en familiaVodas e calquera boa festa.
Apagar a tempo.
Como facela sen sustos
É lume e alcol. Con estas precaucións non pasa nada.
Mentres arde
- Non achegues a cara nin o pelo ao remover ou ao levantar o cazo.
- Ten a man unha tapa ou un pano húmido e os nenos lonxe.
- Apágaa coa tapa aos 15 ou 20 minutos. Se se queima todo o alcol, queda auga quente con azucre.
As brasas.
Preguntas frecuentes
Que é a queimada galega?
Unha bebida de augardente de bagazo galega queimada con azucre e casca de limón ou de laranxa. Ás veces leva grans de café.
De onde vén a queimada?
Atribúeselle unha orixe celta, pero sen alambique non hai augardente, e o alambique chegou a Galicia na Idade Media. A bebida é medieval como moi cedo.
Quen escribiu o conxuro da queimada?
Mariano Marcos Abalo, en Vigo, en 1967. En 1974 engadiulle Satán e Belcebú, e en 2001 rexistrou o texto ao seu nome.
Para que serve o conxuro?
Para espantar as meigas e os malos espíritos e chamar os bos. Recítase en voz alta cando a chama se volve azul.
Como se prepara a queimada?
Mestúrase nunha pota de barro a augardente, o azucre e a casca do cítrico, préndese co cazo, tóstase o azucre nas chamas e déixase arder entre 15 e 20 minutos. Sérvese quente.
Cando se fai?
Calquera noite, e sobre todo en San Xoán (23 de xuño), no Samaín (31 de outubro), nos magostos de novembro e nas festas familiares.
É perigosa?
Con coidado, non. Pota de barro, sitio ventilado e despexado, nada de botar augardente da botella mentres arde, e unha tapa para apagala aos 15 ou 20 minutos.
Canto azucre leva a queimada?
Uns 120 gramos por cada litro de augardente. Hai quen pon entre 100 e 150 segundo lle guste máis ou menos doce.
Como se chama o recipiente da queimada?
Pota de barro, que en castelán chaman pote ou olla. A de barro con patas creouna en 1955 Tito Freire, oleiro de Mondoñedo. Remóvese cun cazo tamén de barro e sérvese en cuncas.
Hai que recitar o conxuro para facer unha queimada?
Non é obrigatorio. A bebida é anterior ao texto, que é de 1967, pero hoxe case todas as queimadas se fan recitándoo cando a chama se volve azul.
Que significa a palabra queimada?
Vén do verbo galego queimar, que segundo o Portal das Palabras sae dunha forma hispánica *caimare, alteración do latín cremare.
Antes do amencer.
Fontes
De aquí sae o que conta esta páxina.
- Queimada, na Wikipedia en galego. Ingredientes e a orixe medieval segundo Carlos Alonso del Real.
- Queimada, na Wikipedia en castelán. A historia do conxuro, coas datas de 1967, 1974 e 2001.
- Queimada (drink), na Wikipedia en inglés. A tradición explicada para quen non é de aquí.
- Mariano Marcos Abalo, na Wikipedia en galego. A biografía do autor.
- A queimada, en Turismo de Vigo. Ingredientes, ritual e conxuro.
- Entrevista a Mariano Marcos Abalo no Faro de Vigo. O autor conta como escribiu o conxuro.
- Historia do conxuro da queimada, en Nós Diario. Tradición antiga ou invento recente?
- Cultura castrexa, na Wikipedia en galego. Os castros, as súas casas e se eran celtas ou non.
- Castro de Santa Trega, na Wikipedia en galego. Casas redondas e pedras labradas con espirais e rodas.
- Castro de Castromao, na Wikipedia en galego. O trisquel calado que puido ser unha xanela.
- Torque de Burela, na Wikipedia en galego. O maior torque de Galicia.
- Grupo Galaico de Arte Rupestre, na Wikipedia en galego. Os petróglifos da Idade do Bronce.
- Rexurdimento, na Wikipedia en galego. Como se construíu no século XIX a Galicia celta.
- Queimada, no Portal das Palabras. A orixe da palabra queimada.